Májilis depýtaty Ajar Saǵyndyqova elimizdegi mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń qyzmetine qatysty birneshe ózekti máseleni kóterip, Oqý-aǵartý mınıstrine depýtattyq saýal joldady. Onyń aıtýynsha, balabaqsha salasy zańnamalyq turǵydan jetkilikti deńgeıde qorǵalmaǵan, bul balalardyń damýyna tikeleı keri áser etip otyr, dep jazady Egemen.kz.
Májilis depýtatynyń pikirinshe, salada zańnamalyq olqylyqtar, kadr tapshylyǵy, sapasyz ınfraqurylym jáne ınklıýzııanyń jetkiliksizdigi tárizdi kóptegen túıtkil bar.
2023 jylǵy Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine súıensek, elimizdegi balalardyń balabaqshamen qamtylý deńgeıi qalada – 36,6%, aýyldyq jerlerde – 47,8% qana. Eń tómengi kórsetkish respýblıkalyq mańyzy bar qalalarǵa tıesili: Astanada – 29,1%, Almatyda – 30%, Shymkentte – 32,9%. Al eń joǵarǵy qamtylý deńgeıi Shyǵys Qazaqstan (49,9%), Batys Qazaqstan (49,3%) jáne Túrkistan oblystarynda (46,7%) tirkelgen.
«Biraq biz kórip otyrǵanymyzdaı, jaǵdaıy jaqsy aımaqtarda da ár ekinshi bala balabaqshaǵa barmaıdy. Bul tek oryn jetispeýshiligine emes, sonymen qatar ata-analardyń tárbıeshilerge degen seniminiń tómendeýine baılanysty», deıdi depýtat.
Mektepke deıingi uıymdarda erekshe qajettiligi bar balalardy qamtý máselesi odan da alańdatarlyq. Depýtattyń aıtýynsha, mundaı balalardyń sany artyp keledi, alaıda olar úshin arnaıy baǵdarlamalar men beıimdelgen orta qalyptaspaǵan.
«Keıbir balalar tipti sóıleı almaıdy. Al olardy durys baqylamaý – ata-ana úshin de, memleket úshin de úlken qaýip», dep málimdedi A. Saǵyndyqova.
Sondaı-aq, memlekettik standarttardyń tolyq bekitilmeýi, kadr daıarlaý júıesiniń árkelkiligi, jeke balabaqshalar men aýyldyq eldi mekenderdegi materıaldyq bazanyń álsizdigi de júıeli máseleler qatarynda ataldy.
Alternatıvti jáne otbasylyq balabaqsha nysandaryna qoldaý da jetkiliksiz. Kóptegen ata-ana kishi formattaǵy balabaqsha ashýǵa daıyn bolǵanymen, oǵan zańdyq turǵyda ruqsat alý qıyn ári ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz.
Bilim berý sapasynyń taǵy bir ózekti tusy – pedagogtardyń eńbekaqysy men quqyqtyq qorǵalýy.
«Mektepke deıingi uıymdardyń qyzmetkerleri eńbek jáne áleýmettik jaǵynan tolyq qorǵalmaǵan. Olar úshin psıhologııalyq qoldaý qyzmetin damytý qajet. Bul – kúızelistiń, tipti zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýǵa múmkindik beredi», dedi depýtat.
Inklıýzıvti bilim berýdiń de jaǵdaıy máz emes. Elimizde ınklıýzıvti orta qalyptaspaǵan: kóp balabaqshada pandýstar, arnaıy daıyndalǵan pedagogtar, jeke damý baǵdarlamalary joq. Bul – erekshe qajettiligi bar balalardy tolyqqandy tárbıeleý prosesinen shettetip otyr.
IýNISEF zertteýlerine sáıkes, áleýmettik osal otbasylardan shyqqan balalardyń 40%-y birinshi synypqa qajetti tanymdyq jáne emosııalyq daıyndyqsyz keledi. Bul teńsizdikti bastaýysh mektepten bastap týyndatyp otyr.
Taǵamtaný máselesi de saýalda nazarǵa alynǵan. Qoldanystaǵy normalarda "mınımým" kólemder kórsetilgenimen, bul keı jaǵdaıda artyq tutynýǵa jol ashady. Mysaly, qazir 3–7 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa arnalǵan qant normasy – 45 g/táýlik. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bul sandy 19–24 g kóleminde shekteıdi.
Saýalda balalardyń taǵam mádenıetin arttyrý maqsatynda zamanaýı formattardy engizý, ıaǵnı fýrshet túrindegi tamaqtaný, ónimdi erkin tańdaý, durys tamaqtaný qaǵıdalaryn úıretý sekildi bastamalar usynylǵan.
Osy máselelerdi eskere otyryp, depýtat kelesi usynystardy alǵa tartty:
1. Qoldanystaǵy zańnamany keshendi taldaý;
2. Mektepke deıingi tárbıe men oqytý týraly jeke zań qabyldaý;
3. Sapa standarttary men normatıvterdi qaıta qaraý.